Ποιές είναι οι 4 αρετές του στωικισμού;

στις

Θάρρος. Εγκράτεια.  Δικαιοσύνη. Σοφία : Είναι οι πιο βασικές αξίες της Στωικής φιλοσοφίας.

«Εάν, σε κάποιο σημείο της ζωής σας», έγραψε ο Μάρκος Αυρήλιος , «πρέπει να συναντήσετε οτιδήποτε καλύτερο από τη δικαιοσύνη, την αλήθεια, τον αυτοέλεγχο, το θάρρος – πρέπει πράγματι να είναι ένα εξαιρετικό πράγμα».

Markus_Aurelius

Αυτό ειπώθηκε σχεδόν είκοσι αιώνες πριν. Έχουμε ανακαλύψει πολλά πράγματα από τότε – αυτοκίνητα, το Διαδίκτυο, θεραπείες για ασθένειες που προηγουμένως ήταν θανατική ποινή – αλλά βρήκαμε κάτι καλύτερο;

Όχι δεν έχουμε. Είναι απίθανο να το κάνουμε ποτέ. Όλα όσα αντιμετωπίζουμε στη ζωή είναι μια ευκαιρία να ανταποκριθούμε με αυτά τα τέσσερα χαρακτηριστικά:

Θάρρος

Ο Σενέκας έλεγε ότι στην πραγματικότητα λυπόταν τους ανθρώπους που δεν έχουν βιώσει ποτέ ατυχία. «Έχεις περάσει από τη ζωή χωρίς αντίπαλο», είπε, «Κανείς δεν μπορεί ποτέ να ξέρει τι είσαι ικανός να κάνεις, ούτε καν εσύ».

Σκεφτείτε αυτά όχι ως ταλαιπωρία ή ακόμα και τραγωδίες αλλά ως ευκαιρίες, ως ερωτήσεις προς απαντήσεις. Έχω τα κότσια; Είμαι γενναίος; Θα αντιμετωπίσω αυτό το πρόβλημα ή θα το ξεφύγω; Θα σηκωθώ ή θα μετακινηθώ;

Αφήστε τις ενέργειές σας να χαράξουν μια απάντηση –  και αφήστε τις να σας υπενθυμίσουν γιατί το θάρρος είναι το πιο σημαντικό πράγμα.

Εγκράτεια

Φυσικά, η ζωή δεν είναι τόσο απλή, ώστε να πούμε ότι το θάρρος είναι όλα τα πράγματα. Ενώ όλοι θα παραδέχονταν ότι το θάρρος είναι απαραίτητο, γνωρίζουμε επίσης καλά τους ανθρώπους των οποίων η γενναιότητα μετατρέπεται σε απερισκεψία και γίνεται λάθος όταν αρχίζουν να θέτουν σε κίνδυνο τον εαυτό τους και τους άλλους. 

Εδώ μπαίνει ο Αριστοτέλης. Ο Αριστοτέλης χρησιμοποίησε πραγματικά το θάρρος ως το κύριο παράδειγμα στη διάσημη μεταφορά της «Χρυσής Μεσότητας». Στο ένα άκρο του φάσματος, είπε, υπήρχε η δειλία – αυτό είναι έλλειψη θάρρους. Από την άλλη, υπήρχε απερισκεψία – πάρα πολύ θάρρος. Αυτό που ζητήθηκε, αυτό που χρειαζόμασταν τότε, ήταν η χρυσή μεσότητα. Το σωστό ποσό.

Αυτό είναι η μετριοπάθεια: Να μην κάνεις τίποτα περισσότερο. Κάνοντας το σωστό με το σωστό ποσό με τον σωστό τρόπο. Επειδή «είμαστε αυτό που κάνουμε επανειλημμένα», είπε επίσης ο Αριστοτέλης, «επομένως η αριστεία δεν είναι πράξη, αλλά συνήθεια»

Με άλλα λόγια: Η αρετή και η αριστεία είναι τρόπος ζωής. Είναι θεμελιώδες. Είναι σαν ένα λειτουργικό σύστημα και ο κώδικας που χρησιμοποιεί αυτό το σύστημα είναι η συνήθεια.

Όπως θα έλεγε αργότερα ο Επίκτητος , «η ικανότητα επιβεβαιώνεται και αυξάνεται στις αντίστοιχες ενέργειές της, περπατώντας περπατώντας και τρέχοντας τρέχοντας… επομένως, εάν θέλετε να κάνετε κάτι, κάντε την συνήθεια». Επομένως, εάν θέλουμε να είμαστε ευτυχισμένοι, αν θέλουμε να είμαστε επιτυχημένοι, αν θέλουμε να είμαστε σπουδαίοι, πρέπει να αναπτύξουμε την ικανότητα, πρέπει να αναπτύξουμε τις καθημερινές συνήθειες που το επιτρέπουν να προκύψει.

Αυτά είναι υπέροχα νέα. Διότι αυτό σημαίνει ότι εντυπωσιακά αποτελέσματα ή τεράστιες αλλαγές είναι δυνατές χωρίς τεράστια προσπάθεια ή μαγικούς τύπους. Μικρές προσαρμογές, καλά συστήματα, σωστές διαδικασίες – αυτό χρειάζεται.

Δικαιοσύνη

Να είσαι γενναίος. Βρίσκοντας τη σωστή ισορροπία. Αυτές είναι βασικές στωικές αρετές, αλλά χλωμιάζουν σε σύγκριση με αυτό που λάτρευαν πολύ οι Στωικοί: Να κάνουμε το δίκαιο, το σωστό. 

Δεν υπάρχει στωική αρετή πιο σημαντική από τη δικαιοσύνη, γιατί επηρεάζει όλους τους άλλους. Ο ίδιος ο Μάρκος Αυρήλιος είπε ότι η δικαιοσύνη είναι «η πηγή όλων των άλλων αρετών». Οι στωικοί σε όλη την ιστορία έχουν ωθήσει και υποστηρίζουν τη δικαιοσύνη, πολλές φορές με μεγάλο προσωπικό κίνδυνο και με μεγάλο θάρρος, προκειμένου να κάνουν σπουδαία πράγματα και να υπερασπιστούν τους ανθρώπους και τις ιδέες που αγαπούσαν. 

  • Ο Κάτων έδωσε τη ζωή του προσπαθώντας να αποκαταστήσει τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία.
  • Και οι στωϊκοί Πόπλιος Κλώδιος Θρασέας Παίτος, όπως και ο Αγριππίνας έδωσαν τη δική τους αντίσταση στην τυραννία του Νέρωνα.
  • Ο Τζορτζ Ουάσινγκτον και ο Τόμας Τζέφερσον δημιούργησαν ένα νέο έθνος – ένα που θα επιδίωκε, ωστόσο, ατελώς, να αγωνιστεί για τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη – εμπνευσμένο σε μεγάλο βαθμό από τη φιλοσοφία του Κάτωνα και των άλλων Στωικών.
  • Ο Τόμας Γουέντγουορθ Χίγκινσον, μεταφραστής του Επίκτητου, ηγήθηκε ενός μαύρου συντάγματος στρατευμάτων στον εμφύλιο πόλεμο των ΗΠΑ.
  • Η Beatrice Webb, που βοήθησε στην ίδρυση της Σχολής Οικονομικών του Λονδίνου και η οποία για πρώτη φορά αντιλήφθηκε την ιδέα της συλλογικής διαπραγμάτευσης, διάβαζε τακτικά τον Μάρκο Αυρήλιο.

Αμέτρητοι ακτιβιστές και πολιτικοί στράφηκαν στον Στωικισμό για να τους δείξουν τον δρόμο ενάντια στις δυσκολίες που είχαν για να παλέψουν για τα ιδανικά που έχουν σημασία, για να τους καθοδηγήσουν προς αυτό που ήταν σωστό σε έναν κόσμο με τόσα λάθη. Ένας Στωικός πρέπει να πιστεύει βαθιά ότι ένα άτομο μπορεί να κάνει τη διαφορά. Ο επιτυχημένος ακτιβισμός και ο πολιτικός ελιγμός απαιτούν κατανόηση και στρατηγική, καθώς και ρεαλισμό… και ελπίδα. Απαιτεί σοφία, αποδοχή και επίσης άρνηση αποδοχής του statue quo. 

Ένας Στωικός βλέπει τον κόσμο καθαρά… αλλά επίσης βλέπει καθαρά τι μπορεί να είναι ο κόσμος. Και τότε είναι γενναίος και έχει αρκετή στρατηγική σκέψη για να τον βοηθήσουν να υλοποιηθεί η δικαιοσύνη. 

Σοφία

Θάρρος. Εγκράτεια. Δικαιοσύνη. Αυτές είναι οι κρίσιμες αρετές της ζωής. Αλλά ποιές καταστάσεις απαιτούν θάρρος; Ποιο είναι το σωστό ποσό; Ποιό είναι το σωστό πράγμα; Εδώ έρχεται η τελική και ουσιαστική αρετή: Σοφία. Η γνώση. Η μάθηση. Η εμπειρία που απαιτείται για την πλοήγηση στον κόσμο. 

Η Σοφία ήταν πάντα πολύτιμη από τους Στωικούς. Ο Ζήνων είπε ότι μας δόθηκαν δύο αυτιά και ένα στόμα για έναν λόγο: να ακούμε περισσότερα από ό, τι μιλάμε. Και επειδή έχουμε δύο μάτια, είμαστε υποχρεωμένοι να διαβάζουμε και να παρατηρούμε περισσότερα από όσα μιλάμε επίσης. 

Είναι σημαντικό σήμερα, όπως ήταν στον αρχαίο κόσμο, να μπορούμε να κάνουμε διάκριση μεταξύ των τεράστιων συγκεντρώσεων πληροφοριών που υπάρχουν εκεί έξω στη διάθεσή σας – και της πραγματικής σοφίας που χρειάζεστε για να ζήσετε μια καλή ζωή. Είναι βασικό να μελετάμε, και να διατηρούμε το μυαλό μας ανοιχτό πάντα. Δεν μπορείτε να μάθετε αυτό που νομίζετε ότι γνωρίζετε ήδη, είπε ο Επίκτητος. Είναι αλήθεια. 

Γι ‘αυτό πρέπει όχι μόνο να είμαστε ταπεινοί μαθητές αλλά και να αναζητήσουμε σπουδαίους δασκάλους. Γι ‘αυτό πρέπει πάντα να διαβάζουμε. Γι ‘αυτό δεν μπορούμε να σταματήσουμε την προπόνηση. Γι ‘αυτό πρέπει να είμαστε επιμελείς στο φιλτράρισμα του σήματος από το θόρυβο. 

Ο στόχος δεν είναι μόνο η απόκτηση πληροφοριών, αλλά το σωστό είδος πληροφοριών. Είναι τα μαθήματα που βρέθηκαν στους Διαλογισμούς του Μάρκου Αυρήλιου, σε όλα, από τον πραγματικό Επίκτητο έως τον James Stockdale, που μας έβαλε στον κόσμο του Επικτητου Είναι τα βασικά γεγονότα, που ξεχωρίζουν από το θόρυβο στο παρασκήνιο, που πρέπει να απορροφήσετε.

Χιλιάδες χρόνια απίστευτης γνώσης είναι διαθέσιμες σήμερα στον κόσμο. Είναι πιθανό να έχετε τη δύναμη να μάθετε οτιδήποτε θέλετε. Σήμερα λοιπόν, τιμήστε τη στωική αρετή της σοφίας.

Δύο μάτια, δύο αυτιά, ένα στόμα. Παραμείνετε μαθητής. Ενεργήστε ανάλογα – και με σύνεση.