Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Επιστήμες, Παιδεία

Sapere aude! – Τόλμα να γνωρίζεις

Η φιλοσοφία και η παιδεία των Στωικών


Για τους Στωικούς ήδη από τον Ζήνωνα, ιδρυτή της Στοάς, ύλη και πνεύμα αποτελούν δύο εκφάνσεις μιας και της αυτής ουσίας, που στην αρχέγονη κοσμική της ιδιοσυστασία είναι φωτιά, αναμεμιγμένη ωστόσο με τον Λόγο, αιώνιο και αναγκαίο συστατικό για την ύπαρξη όλων των όντων. Η μορφή συνένωσης του συστατικού αυτού και η αναλογική παρουσία του Λόγου δημιουργεί τις ποιότητες, τις κινήσεις και τελικά την οντογένεση κάθε όντος, σε σημείο ώστε να καθίσταται δυνατή n οντολογική διαβάθμισή τους.

epicteti

Το κοσμικό συγκρότημα λειτουργεί με απρόσκοπτη αιτιότητα, βάσει ενός νομοτελειακού κανόνα, την Ειμαρμένη, πεμπτουσία της οποίας είναι ο Λόγος, ο οποίος αναδεικνύεται σε κυβερνήτη και ρυθμιστή της όλης κοσμικής πραγματικότητας. Ο σπερματικός λόγος που ενυπάρχει στον άνθρωπο αποτελεί παράγωγο του παγκόσμιου Λόγου και τον συνδέει με την κοσμική τάξη· Ο σπερματικός Λόγος^ εν οικεί, ως ηγεμονικόν, στην καρδιά του ανθρώπου απ9 όπου ρυθμίζει και κυβερνά μέσα από τη λειτουργία της συγκατάθεσης όλες ης ορμικές, αισθητηριακές και νοητικές λειτουργίες του οργανισμού, εξασφαλίζοντας την ενότητα επιθυμίας, σκέψης και δράσης- Η ενότητα αυτή υπό την επιταγή του Λόγου οδηγεί στην ευδαιμονία που αποτελεί ψυχική αρμονία, αποτέλεσμα της συνείδησης ότι εκπληρώθηκε ο ανώτατος προορισμός του ατόμου. Ζωή σύμφωνη με τον Λόγο (ομολογουμένως ζην) σημαίνει ζωή σύμφωνα με τη φύση και είναι ταυτόσημη με ζωή ηθική, ιδανική ψυχική διαμόρφωση, κατάκτηση της αρετής και ολοκλήρωση της ανθρώπινης οντότητας.

«Καλό» είναι εκείνο που ωφελεί και προάγει τον σκοπό της ζωής του ανθρώπου, εκείνο στο οποίο αποκαλύπτεται και ολοκληρώνεται η ουσία του Λόγου, εκ­δηλώνεται στις επιλογές του ατόμου και τελικά στις πράξεις του. Η ολοκλήρωση των εγγενών φυσικών δυνατοτήτων του ατόμου συνιστά την αρετή.

Κυριότερες αρετές είναι για τους στωικούς η φρόνηση, η ανδρεία, η σωφροσύνη και η δικαιοσύνη, αποσκοπούν στην κατάκτηση του ευδαίμονος βίου και διαφοροποιού­νται μεταξύ τους από το ότι κάθε μια απ’ αυτές επιχειρεί την ολοκλήρωση του ανθρώπου από διαφορετικό δρόμο.

Η αρετή είναι ψυχική κατάσταση διδακτή, για την εμπέ­δωση της όμως απαιτείται επίπονη συνειδητή άσκηση, α­γωγή και φιλοσοφική κατάρτιση. Οι ανθρώπινες πράξεις διακρίνονται σε κατορθώματα, όταν προωθούν τον αν­θρώπινο σκοπό ζωής, αμαρτήματα, όταν τον αντιστρατεύ­ονται, και σε μέσες πράξεις, δηλ. καθήκοντα που συνη­χούν στις επιταγές του Λόγου χωρίς να ολοκληρώνουν α­παραίτητα τον ανθρώπινο επικαθορισμό.

chryssiposΗ στοιχειώδης εκπαίδευση δεν αποτελεί, κατά τους στωικούς, προαπαι­τούμενη κατάρτιση για την πρόσκτηση της αυθεντικής παιδείας, που ταυτίζεται με τη φιλοσοφική γνώση και μό­νη ικανή να οδηγήσει στη διαβίωση σύμφωνα με τη φύση και στην «εύροια βίου».

Ιδιαίτερη σπουδαιότητα απέδιδαν οι στωικοί στην προσωπικότητα του παιδαγωγού, όπως και στο σύστημα φιλοσοφικής κατάρτισης που διαιρέθηκε σε ιδιαίτερες, ανάλογα με την ηλικία του διαπαιδαγωγούμενου «εβδομάδες».

Η πραγματική παιδεία άρχιζε κατά τη δεύτερη εβδομάδα και τα περιεχόμενα σπουδών συ- στοιχούσαν προς τη διαίρεση της Φιλοσοφίας και η διδα­σκαλία άρχιζε με τη Λογική, για να ακολουθήσουν η Φυ­σική και η Ηθική. Ιδιαίτερη έμφαση αποδιδόταν στην πρακτική συνιστώσα της παρεχόμενης γνώσης, ώστε οι δραστηριότητες του διαπαιδαγωγούμενου να εντάσσονται στα πλαίσια της λογικότητας, να περιβληθεί ο διαπαιδαγωγούμενος την προσωπικότητα του σοφού. Μια προσω­πικότητα, που χαρακτηρίζεται από την ύψιστη αρετή της «απάθειας» και αποτελεί το περιούσιο ανθρωπολογικά πρότυπο των στωικών.

Information

This entry was posted on 17/10/2016 by in φιλοσοφία and tagged , .

Πλοήγηση

Follow Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Επιστήμες, Παιδεία on WordPress.com