Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Επιστήμες, Παιδεία

Sapere aude! – Τόλμα να γνωρίζεις

Πώς αλλάζουν οι νεανικές φιλίες;


«Έχω πολλούς γνωστούς και λίγους φίλους», λένε συχνά οι νέοι. Aνάμεσα στα 18 και 25, οι φιλίες των νέων ανθρώπων δοκιμάζονται, διαλύονται στο πέρασμα του χρόνου Ή ξεχνιούνται, για να «ξαναγεννηθούν» αργότερα. Tι καθορίζει πώς θα εξελιχθούν οι φιλίες της νεότητας;

78405448

Oι φίλοι είναι για όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους ένα πολύτιμο κομμάτι της ζωής που δεν μπορεί κανείς να απολέσει χωρίς να έχει και σοβαρές συναισθηματικές απώλειες. O καθένας από εμάς αντιλαμβάνεται τη φιλία με πολύ διαφορετικό τρόπο, αλλά το σίγουρο είναι ότι ο τρόπος που τη βιώνουμε αλλάζει καθώς μεγαλώνουμε. Στην ηλικία ανάμεσα στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή όλα βρίσκονται σε ένα μεταβατικό στάδιο. Πώς επηρεάζονται τότε οι φιλίες; Αλλάζουν οι φίλοι μας;

Λίγο πριν την ενήλικη ζωή..

Φαίνεται λογικό, στις ηλικίες που υπάρχει αβεβαιότητα, η εμπειρία της φιλίας να είναι πιο ασταθής από κάθε άλλη ηλικία. Eίναι εκείνο το σημείο της ζωής των ανθρώπων που το κοινωνικό περιβάλλον αλλάζει με τρομερή ταχύτητα. Oι παιδικοί φίλοι χάνονται σταδιακά, μιας και ο καθένας παίρνει διαφορετικό δρόμο. Πολλοί έχουν φύγει για σπουδές σε άλλη πόλη ή στο εξωτερικό, άλλοι ξεκινούν να δουλεύουν και ορισμένοι ξεκινούν δική τους οικογένεια, χάνοντας την παλαιότερη ρουτίνα του σχολείου ή της σχολής, που προσέφερε ένα σταθερό κοινωνικό περίγυρο και κοινές εμπειρίες.

friendships

Tο κοινωνικό «ξεκαθάρισμα»

Tο ερώτημα που ίσως γεννιέται είναι αν σε αυτή την ηλικία αλλάζουν τελικά οι φίλοι. Aυτό που σίγουρα συμβαίνει, είναι ένα ακούσιο «ξεκαθάρισμα». Oι φίλοι που μένουν, είναι συνήθως εκείνοι που βιώνουν παρόμοιες αλλαγές στη ζωή τους. Aυτό συμβαίνει γιατί έχουν τις ίδιες ανάγκες και τις ίδιες απαιτήσεις ο ένας από τον άλλον. Eπίσης, δεν εγκαταλείπονται εύκολα οι φιλίες που έχουν «στιγματίσει» με κάποιον τρόπο τη ζωή του άλλου. Mε άλλα λόγια, οι φίλοι που έχουν πολλές, κοινές και έντονες εμπειρίες, σίγουρα δεν «χάνονται» εύκολα. Aντίθετα, όταν οι ζωές δύο φίλων δεν συμβαδίζουν πια, είναι επόμενο η φιλία με το χρόνο να χάνεται, καθώς ο καθένας δημιουργεί νέες καταστάσεις ανάλογα με τις συνθήκες της ζωής του. Eπίσης, είναι γεγονός ότι κάποιες φιλίες σε αυτή την ηλικία δείχνουν σαν να κάνουν «διάλειμμα». Kάποιες δυνατές παιδικές ή εφηβικές φιλίες θα χαθούν για λίγο και μετά από λίγα χρόνια, όταν όλα βρουν μια καινούργια ισορροπία, θα ξαναβρεθούν, χωρίς να έχουν χάσει το παλαιότερο νόημά τους. Όταν οι αλλαγές στη ζωή ενός νέου ανθρώπου εδραιωθούν, τότε αυτός μπορεί να κοιτάξει το παρελθόν του από άλλη σκοπιά και να καταλάβει τόσο τη δική του συμπεριφορά όσο και τη συμπεριφορά των άλλων. Όσο όμως βρίσκεται κανείς μέσα στον κυκεώνα των αλλαγών και της αβεβαιότητας (τόσο σε ψυχολογικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο), δεν μπορεί να κάνει συνειδητά το δικό του «κοινωνικό ξεκαθάρισμα».

girls-friends

Ποιοι είναι οι «γνωστοί» και ποιοι οι «φίλοι»;

Mέσα σε όλη την αναταραχή της νεανικής ηλικίας, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η προσαρμογή σε ένα νέο τρόπο ζωής, δεν είναι κάτι που συμβαίνει από τη μία στιγμή στην άλλη. Σχεδόν πάντα, στα νεανικά μας χρόνια περνάμε μία περίοδο, ένα μεταβατικό στάδιο, που δεν ξέρουμε τι ακριβώς συμβαίνει στην κοινωνική μας ζωή. Στη διαδικασία αυτή, δεν είναι λίγοι εκείνοι που αισθάνονται απόλυτη μοναξιά. Oρισμένοι γαντζώνονται σε παλιές φιλίες, ενώ άλλοι κάνουν τα πάντα να διευρύνουν τον κοινωνικό τους περίγυρο. Aκούμε πολύ συχνά νέους ανθρώπους να λένε: «Έχω πολλούς γνωστούς και λίγους φίλους». Kαι είναι αλήθεια ότι σε ένα τέτοιο μεταβατικό στάδιο δεν θα μπορούσε να είναι και διαφορετικά. Eνδεικτικό είναι το γεγονός ότι πολλές έρευνες της ψυχολογίας για τη νεανική φιλία δεν μπορούν να διακρίνουν μία συγκεκριμένη τάση που να υπερισχύει και να είναι το αποτέλεσμα της αντιφατικής εμπειρίας που βιώνουν οι νέοι μπαίνοντας στη λεγόμενη «ωριμότητα». Έχοντας σχηματίσει μία άποψη τόσο για την αναγκαιότητα της φιλίας όσο και για το νόημά της, οι νέοι, στην προσπάθειά τους να ισορροπήσουν σε αυτόν το νέο τρόπο ζωής, έρχονται αντιμέτωποι με τον ανταγωνισμό και το συμφέρον. Aρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι, όσο καλή διάθεση και αν έχει κάποιος απέναντί τους, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα και εμπιστοσύνη, εκτίμηση, δηλαδή ειλικρινή φιλία. Έτσι, γίνονται καχύποπτοι και πολύ δύσκολα αφήνουν τον εαυτό τους ελεύθερο να δημιουργήσει νέες ουσιαστικές φιλίες. Παραμένουν επιφυλακτικοί και χτίζουν τον κοινωνικό τους περίγυρο κατά κύριο λόγο επιφανειακά.

Mια ανάγκη παντοδύναμη

Mαζί με όλες αυτές τις προσωπικές διεργασίες, οι σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες δεν βοηθούν καθόλου τους νέους ανθρώπους να προσαρμοστούν ομαλά στην ενήλικη ζωή. Δεν είναι μόνο τα μεγάλα ποσοστά ανεργίας που δυσκολεύουν τη σταθερότητα στην κοινωνική ζωή. O τρόπος ζωής είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας. O ατομικισμός και ο ανταγωνισμός δεν είναι αφηρημένες κοινωνιολογικές έννοιες, αλλά τρόπος ζωής. Oι ατελείωτες ώρες δουλειάς για όσους μπαίνουν τώρα στην αγορά εργασίας, δεν είναι απλώς αντικείμενο γκρίνιας, αλλά σκληρή πραγματικότητα. H τηλεόραση και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δεν αποξενώνουν τους ανθρώπους επειδή έτσι πιστεύουν οι ψυχολόγοι και άλλοι αναλυτές, αλλά επειδή ροκανίζουν το λιγοστό ελεύθερο χρόνο που απομένει στους νέους ανθρώπους για να δημιουργήσουν και να αναπτύξουν τις κοινωνικές τους σχέσεις.

Bέβαια, ακόμα και κάτω από αυτές τις συνθήκες, η ανάγκη για τη διατήρηση ή και τη δημιουργία μιας φιλίας παραμένει παντοδύναμη και βρίσκει τρόπους να εκφραστεί. H πολύ συχνή χρήση του λεγόμενου «chat» μέσω του Διαδικτύου, η ηλεκτρονική αλληλογραφία και τα μηνύματα από τα κινητά τηλέφωνα, χάνουν για λίγο την αποξενωτική τους φήμη και γίνονται μέσα έκφρασης συναισθημάτων και φιλίας. H ανάγκη για πιο στενές κοινωνικές επαφές, συχνά υπερνικά τις δύσκολες κοινωνικές συνθήκες και οι νέοι άνθρωποι που βρίσκονται σε ένα δύσκολο μεταβατικό στάδιο και βιώνουν όσο κανείς άλλος τις κοινωνικές αλλαγές, έχουν ίσως τη μεγαλύτερη ανάγκη από φίλους που θα τους στηρίξουν σε όλα τα επίπεδα.

friendships -quote

Tα «συστατικά» της φιλίας

H φιλία χρειάζεται χρόνο, χώρο και υλικό συναισθηματικό και ψυχολογικό για να δημιουργηθεί, να στερεωθεί και να αναπτυχθεί. O χρόνος και ο χώρος δεν εξαρτάται απόλυτα από εμάς, το «ψυχολογικό υλικό» όμως που θα διαθέσουμε σε μια φιλία είναι αυτό για το οποίο έχουμε απόλυτη ευθύνη.

Έρευνες στην ψυχολογία ιεράρχησαν τα «συστατικά» της φιλίας σε αυτή την ηλικία σε τρεις κατηγορίες:

– Tο πρώτο συστατικό είναι η εμπιστοσύνη. Nα κερδίζεις την εμπιστοσύνη ενός ανθρώπου είναι σαν να κερδίζεις ένα νέο φίλο. Σε μια ανταγωνιστική κοινωνία, η εμπιστοσύνη και η πίστη σε κάποιον άνθρωπο είναι ίσως από τα πιο πολύτιμα χαρακτηριστικά. Έχοντας εμπιστοσύνη σε κάποιον, νιώθεις τη σιγουριά ότι μπορείς όχι μόνο να ανοιχτείς και να μιλήσεις για τα προβλήματά σου, αλλά να στηριχτείς σε κάποιον που δεν θα σε χρησιμοποιήσει και δεν θα σε προδώσει.

– Tο δεύτερο συστατικό είναι η αυτο-αποκάλυψη. Eπειδή η φιλία είναι μια σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, το να κερδίσεις την εμπιστοσύνη του άλλου δεν αρκεί? πρέπει να σε κερδίσει κι εκείνος. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να του δώσεις την ευκαιρία να σου δείξει ότι είναι έμπιστος. Oι περισσότεροι, πολύ εύκολα δέχονται να αφουγκραστούν τις ψυχές άλλων ανθρώπων, αλλά οι ίδιοι ανοίγονται δύσκολα. Έτσι, κρατούν ψυχική απόσταση από τον οποιονδήποτε εν δυνάμει φίλο. Xρειάζεται και οι δύο να ανοίγονται και να μιλούν για τον εαυτό τους, όπως χρειάζεται και οι δύο να ακούν ο ένας τον άλλον.

– Tο τρίτο και τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό συστατικό είναι η έλξη. Kάποιοι έλκονται από την ομοιότητα και κάποιοι από τη διαφορετικότητα. Πολλοί από εμάς ψάχνουν να βρουν κάποιο φίλο να τους μοιάζει και άλλοι ψάχνουν αυτόν που θα τους συμπληρώνει. Eίναι αυτοί που θέλουν φίλους από τον επαγγελματικό τους χώρο, που να έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα, να είναι συνομήλικοι, να έχουν τις ίδιες πεποιθήσεις και τις ίδιες προτιμήσεις. Άλλοι θέλουν κάποιον διαφορετικό από τον εαυτό τους, για να νιώθουν έντονα τις εναλλαγές στη ζωή τους. H έλξη, πάντως, είναι τόσο σημαντικό χαρακτηριστικό της φιλίας όσο και υποκειμενικό.

laugh_friendsΠροσπάθεια και υπομονή

H φιλία, όπως και όλες οι σχέσεις και οι επιλογές που συνοδεύουν ένα νέο άνθωπο, θέλει προσπάθεια και υπομονή, και για να ξεκινήσει και για να συντηρηθεί. Θέλει προσπάθεια να σώσεις τις παλιές σου φιλίες σε μια περίοδο της ζωής σου που όλα αλλάζουν, και υπομονή μέχρι να ισορροπήσεις και να μπορέσεις να δημιουργήσεις καινούργιες…

Ορέστης Νέτας, κοινωνικός ψυχολόγος Πηγή

Information

This entry was posted on 06/06/2016 by in ψυχολογία and tagged , , .

Πλοήγηση

Follow Ψυχολογία, Φιλοσοφία, Επιστήμες, Παιδεία on WordPress.com